Staatsobligaties zijn angstbeleggingen

Topman Larry Fink van de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock komt net uit Basel. Daar had de Bank for International Settlements topbankiers uit de hele wereld uitgenodigd om met centrale bankiers te spreken over de vraag of de financiële wereld, zo kort na de crisis, alweer excessieve risico’s neemt. Fink, een van de grootheden van Wall Street, wil over die besprekingen niets zeggen, behalve dan dat volgens hem „het bancaire systeem veel veiliger is dan twee, drie jaar geleden.” Er is een aanzienlijk beter begrip van risicomanagement gekomen, zegt hij. Banken hebben ook veel minder schulden op hun balansen staan.

Toch verschijnen er alweer verhalen over nieuwe zeepbellen.

Fink: „Kan zijn, maar in elk geval niet bij de banken. Er wordt meer risico genomen dan een jaar geleden, maar dat is terecht. Zeker als je de huidige situatie vergelijkt met die van een jaar geleden, toen de markten stilstonden. Het is de taak van de centrale banken om nu de rente laag te houden, zodat het loont om risico’s te nemen. Of er nu bubbels zijn, weet je pas over een jaar.”

En wat gelooft u?

„Er is ontegenzeggelijk sprake van economisch herstel, maar niet met de groeipercentages die we gewend waren. Dat betekent dat er nog significante problemen zijn. Maar ik ben er van overtuigd dat het herstel zich zal doorzetten en die problemen zullen worden overwonnen. Dat zal met schokken gepaard gaan. De stabiele periode van herstel van de afgelopen vijf maanden is niet normaal geweest. Het zal nog een aantal jaren duren voordat de ontwikkelde economieën zich weer normaal gedragen.”

Laurence D. Fink (1952) is oprichter en hoogste baas van BlackRock, met ruim 3.200 miljard dollar (zo’n 2.200 miljard euro) aan beheerd vermogen de grootste vermogensbeheerder in de wereld. Hij was in de jaren zeventig een van de pioniers van de hypotheekobligaties, de gebundelde, opgeknipte en doorverkochte hypotheken waarmee in de kredietcrisis zoveel mis gegaan bleek te zijn. Deze week was hij even in Nederland.

Wat ziet u als het grootste probleem voor de ontwikkelde economieën?

„Werkloosheid, zowel in Europa als de VS. Spanje kampt met een werkloosheid van 20 procent, de VS 10 procent. Daarom ben ik niet bang voor inflatie. De economieën maken nog lang geen optimaal gebruik van hun kapitaal. Een ander probleem is de dominante rol van overheden en centrale banken. Zij hebben met duizenden miljarden voorkomen dat we in een nog zwaardere recessie zijn beland. Maar overheden draaien de geldkraan nu stilaan dicht. De vraag is of de private sector de rol van de overheid kan overnemen. Het Amerikaanse bedrijfsleven heeft nu de hoogste hoeveelheid kasgeld ooit, daar hoor je niemand over, hoe sterk het herstel daar al is. Amerikaanse ondernemingen zijn in topconditie.”

Volgens Fink hebben Amerikanse ondernemingen genoeg reserves om het 2,5 jaar uit te zingen zonder extra geld te hoeven aantrekken.

Het herstel is broos. Eén verkeerde beslissing en er is weer paniek over zonder lenen bkr toetsing.

„Veel mensen hebben geen besef hoe ernstig de situatie was in maart 2009. We stonden echt voor de vraag of Amerikaanse en Europese banken de crisis zouden overleven. Dat ligt inmiddels achter ons, dankzij de centrale banken. Zijn ze perfect? Nee, zeker niet. Maken ze fouten? Jazeker. Maar ze hebben laten zien dat ze goed in staat zijn economieën weg te navigeren van het onheil. Ze werken door de crisis meer samen dan daarvoor, omdat ze inzien dat de economie geglobaliseerd is, dat bewees de kredietcrisis wel.”

Hebben commerciële banken zich sneller hersteld dan u had verwacht?

„Zeker, kijk maar naar hun winsten. En dat is ook precies waar de centrale banken op aansturen met hun lage rentes: het laten opbloeien van de financiële instellingen. Daarom loopt de bonusdiscussie ook zo hoog op. Centrale banken proberen de winstgevendheid van banken op te krikken en de verliezen te beperken. De banken stoppen die winst voor een deel in bonussen. Maar als de beursgenoteerde banken die bonussen niet meer geven, zullen hun beste werknemers overlopen naar schimmige private instellingen zoals hedgefondsen. Is dat nou in het belang van onze economieën?”

De mentaliteit van de bankiers blijkt door de crisis niet veranderd.

„Vóór de crisis waren de bonuspotten 30, 40, soms wel 55 procent van de winst. JP Morgan praat nu over 37 procent. Dat is alweer een stuk normaler. Het gaat om welk deel van de winst naar bonussen gaat en welk deel wordt ingehouden. Hoe meer ingehouden winst, des te meer kapitaal er is om uit te lenen.”

Hoe hoog is het bonuspercentage bij BlackRock?
Cv Laurence D. Fink

Laurence D. Fink (1952) is sinds 1988 bestuursvoorzitter van de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock. Fink stond in de jaren 70 aan de basis van later berucht geworden bundelen, opknippen en doorverkopen van hypotheekbeleggingen, het zogenoemde securitiseren.

Kunstverzamelaar en wijnliefhebber Fink begon in de jaren zeventig bij de bank First Boston, waar hij op zijn 28ste partner werd. Hij heeft in zijn carrière veel geld verdiend en verloren. Zo maakte First Boston in 1986 130 miljoen dollar kwartaalwinst met hypotheekobligaties. Een jaar later, na een onverwachte rentedaling door zonder bkr geld lenen, verdampte eenzelfde bedrag.

In 1988 vertrok hij bij First Boston en begon hij met BlackRock. De jaren daarna bouwde hij de vermogensbeheerder gestaag uit tot de grootste ter wereld. Naast beheer van gelden (voor onder meer De Nederlandsche Bank), analyseert BlackRock risico’s in portefeuilles van klanten.

„Wij hebben altijd iets boven de 30 procent gezeten. Daarbij hebben we de aandeelhouders nooit benadeeld ten opzichte van het eigen personeel.”

In de crisis bleek dat veel westerse banken te groot waren om nog failliet te kunnen gaan, waardoor ze wel gered moesten worden. Is dat probleem inmiddels opgelost?

„Ik maak me daar grote zorgen om. De toptien grootste banken in de wereld zijn nu bijna allemaal Chinees of Braziliaans. Twintig jaar geleden waren het bijna allemaal Japanse banken. Wij moeten er in elk geval voor zorgen dat banken in Nederland, Duitsland en de VS sterk zijn. Dat moet omdat ons bedrijfsleven internationaal is. Als je geen sterke financiële instellingen hebt die met dat bedrijfsleven samenwerken, berokken je de economie schade. Aan de ene kant heb je strengere regels en beter risicobeheer nodig, aan de andere kant moeten onze instelling sterk zijn om te concurreren met China, Brazilië en ook met de Arabische wereld.”

Draait bij een volgende crisis de belastingbetaler opnieuw op voor banken die niet failliet mogen gaan?

„Wat mij betreft niet in dezelfde mate als nu is gebeurd. Misschien moeten overheden obligatiehouders meer financieel verantwoordelijk maken als een bank in problemen komt. Nu hebben ze alleen het kapitaal van de aandeelhouders laten verdampen en de obligatiehouders schadeloos gesteld met geld van de belastingbetaler. Maar bedenk wel dat als obligatiehouders ook risico lopen, het voor banken moeilijker zal worden om geld aan te trekken.”

Bent u nog trots op uw pionierswerk als u het slagveld dat de kredietcrisis heeft aangericht overziet?

„Meer dan ooit tevoren. De wereld heeft ‘securitisatie’ nodig. De markt begon zeer bescheiden in de jaren zeventig, ik kwam in 1976 aan boord en vanaf 1978 ging het ergens op lijken. Het heeft 32 jaar prima gewerkt. We hebben markten gecreëerd voor hypotheken, consumentenleningen, creditcards en auto’s en ik heb niemand horen klagen. Hypotheekrentes en geld lenen zonder bkr daalden tot 1 of 2 procent door securitisatie, waardoor meer mensen een huis konden kopen. Wat er mis ging vijf jaar geleden, was dat er hypotheken verstrekt werden die niet meer aan de juiste voorwaarden voldeden. Maar daarmee is het proces van securitisatie niet verkeerd. Securitisatie is op zichzelf een sterk product dat goed werkt als de onderliggende beleggingen deugen.”

Het bundelen en doorverkopen van leningen heeft toch een grote zuigkracht op die beleggingen uitgeoefend? Als bovenin zoveel geld verdiend wordt, is het logisch dat er onderin druk op de kwaliteit komt te staan.

„Aan een aantal fundamentele zaken moet je niet tornen. Je moet ook altijd goed opletten als je een straat oversteekt. Mensen hebben securitisaties misbruikt, dat is helder, maar er zijn lessen geleerd.”

De securitisatie zal een grote rol spelen in het herstel?

„Het zal moeten. Nu gebeurt er niets, securitisatie heeft afgedaan. We willen een groeiende economie. Maar als we willen dat onze banken niet te groot zijn om failliet te kunnen gaan, als we willen dat banken minder met geleend geld gaan werken en als we de rol van de overheid in de economie willen terugdringen, dan moet die groei uit de kapitaalmarkten komen. Zo simpel is dat. ”

Zijn nieuwe regels nodig om excessen te voorkomen?

„Ja, de bescherming moet een stuk beter. Als belegger moet je de zekerheid hebben dat de onderliggende beleggingen van een securitisatie in orde zijn. Dat er goed gekeken is naar het inkomen van een huiseigenaar bijvoorbeeld. Je zou een certificering voor hypotheken moeten hebben, waarbij de huiseigenaar aan een aantal strikte voorwaarden moet voldoen.”

Dat securitisatie niet op gang komt is na deze crisis mijn ene grote teleurstelling. De andere is dat we de handel in derivaten nog steeds niet hebben geregeld. Er móet een centrale plek komen waar er in gehandeld wordt. Niemand heeft zicht op die markt waarin duizenden miljarden dollars omgaan zonder dat iemand er borg voor staat. Maar niemand in de VS noch in Europa is daar mee bezig.”

Een jaar geleden werd daar al over gesproken, waarom is er nog aldoor niets gebeurd?

„Omdat er een sterke lobby tegen is van de mensen die veel geld verdienen aan de derivatenhandel.”

En na alles wat er is gebeurd, hebben ze nog steeds veel invloed in Washington?

„Ja. Ik vind dat een schande. Als er geen gecontroleerde handelsplek komt voor derivaten, dan hebben we de lessen van deze crisis niets geleerd.”

Heeft u hoop dat die lessen getrokken worden?

„We zullen weer nieuwe crises krijgen. Hopelijk niet zo erg en pijnlijk als deze, maar ze komen terug. Het probleem is: je weet niet wanneer ze komen en hoe erg ze zullen zijn. Kan er een crisis komen in de opkomende markten met al het geld dat daar nu heen rolt? Nu is dat een veilige plek om te beleggen.

„ Het beangstigt me dat de ontwikkelde landen dramatisch grote tekorten hebben. Een lange termijn oplossing daarvoor is van groot belang. Het is niet iets wat je in een half jaar of een jaar of twee oplost. Het zal ook een slimme navigatie van centrale banken vergen. ”

Zijn staatsobligaties nog wel de veilige haven die ze eens waren?

„Staatsobligaties zijn angstbeleggingen. In een perfecte wereld zou niemand in staatsobligaties beleggen. Je moet je afvragen welk deel van je portefeuille daaruit moet bestaan. Vroeger investeerden verzekeraars nog in infrastructuur, nu niet meer. Dat is een structureel probleem.”

Zijn de plan-economieën daarbij in het voordeel?

„ De plan-economieën zijn ook niet perfect. Japan leek eind jaren 80 volmaakt te zijn, maar was het niet. Ik geloof dat er kansen genoeg zijn in de ontwikkelde wereld. De VS zijn nog steeds veiligste plek om te beleggen. Ik geloof dat de dollar zal aantrekken dit jaar, omdat ik geloof dat de euro meer problemen heeft dan de dollar.”

Oh ja?

„Europa kampt met vergrijzing, een systematisch probleem op de lange termijn, net als de grote werkloosheid. De Europese banken zijn ook minder agressief geweest in het oplossen van hun balansproblemen dan de Amerikaanse banken.”

Moeten we bang zijn voor staten die niet meer aan hun verplichtingen voldoen?

„Geen idee. Angst voor feilen van Griekenland is er, maar hoeveel mensen wonen er in Griekenland? Tien miljoen? Of we schrikken van Dubai. Maar de ontwikkelingen in de andere Golfstaten zijn fenomenaal. Saoedi-Arabië is bezig met het opbouwen van een sterke middenklasse. En denk ook even aan India, Brazilië, China. Daar gaat het om miljarden mensen.”

Lees ook:

Tagged as: Kredietcrisis